Ć
 
 
E
 
 
 
 
I
 
 
 
 
Ł
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
X
 
 
 
Ź
 
Hasła szersze: Historia
Hasła węższe: 
Brak
Hasło główne: Miejscowości

Miejscowości


Miejscowość jest to jednostka osadnicza lub inny teren zabudowany odróżniający się od innych miejscowości nazwą lub, w przypadku tej samej nazwy – rodzajem. Miejscowości dzielimy na zamieszkane, w których stale przebywa lub jest zameldowana na pobyt stały co najmniej jedna osoba, i niezamieszkane. Wyróżniamy siedem rodzajów miejscowości: miasto, osiedle, wieś, osada, kolonia, przysiółek lub jego część.
Miasto charakteryzuje się zwartą zabudową, pełni funkcje nierolnicze oraz posiada prawa miejskie lub status miasta nadany zgodnie z prawem. Wieś jest jednostką osadniczą o zwartej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nie posiada praw miejskich ani statusu miasta. Osada wyróżnia się natomiast lokalizacją na terenie wiejskim, odmiennym charakterem zabudowy lub zamieszkaniem przez ludność związaną z określonym miejscem lub rodzajem pracy (np. osada rybacka czy osada leśna). Osada może być częścią innej jednostki bądź istnieć samodzielnie. Osiedle stanowi zespół mieszkaniowy będący integralną część miasta lub wsi. Z kolei kolonia to jednostka osadnicza powstała na skutek ekspansji miejscowości poza obszar wcześniej istniejącej zabudowy. Przysiółek to skupisko kilku gospodarstw położonych poza zabudową wsi ale stanowi jej integralną część.
W granicach powiatu chrzanowskiego, ustalonych w 1999 roku, leżą 33 miejscowości wiejskie i  4 miasta. Jednostki te administracyjnie podzielone są na 5 gmin.
W skład gminy Chrzanów wchodzą: miasto Chrzanów oraz wsie – Balin, Luszowice, Płaza, Pogorzyce. Gmina Trzebinia obejmuje: miasto Trzebinia oraz wsie- Bolęcin, Czyżówka, Dulowa, Karniowice, Lgota, Młoszowa, Myślachowice, Piła Kościelecka, Płoki i Psary
Gmina Libiąż składa się z miasta Libiąża i wsi Gromiec i Żarki. W granicach gminy Alwernia znajdują się: miasto Alwernia oraz wsie- Brodła, Grojec, Kwaczała, Mirów, Nieporaz, Okleśna, Podłęże, Poręba Żegoty, Regulice, Źródła. W skład gminy Babice wchodzą następujące wsie: Babice, Jankowice, Mętków, Zagórze, Rozkochów, Wygiełzów, Olszyny.
W granicach powiatu chrzanowskiego wyodrębnia się także 142 części integralnych, czyli niesamodzielnych części miejscowości, w tym 124 części wsi, kolonii i osad oraz 18 przysiółków.
Historycznie powiat chrzanowski obejmował również Jaworzno, Krzeszowice oraz Chełmek. Zgodnie z informacjami zawartymi w opracowaniu Stanisława Polaczka z 1914 roku powiat chrzanowski obejmował 310 osad, w tym: 4 miasteczka, 80 wsi, 62 obszary dworskie, 70 przysiółków i 94 grupy domów. Powiat podzielony był na 3 okręgi: Chrzanów, Jaworzno i Krzeszowice, a te na gminy(miast i wsi), których było ogółem 84
Okręg Chrzanów składał się z gmin: Babice, Balin, Bobrek, Bolęcin, Chełmek, Chrzanów, Czyżówka, Dulowa, Gorzów, Górka, Góry Luszowskie, Gromiec, Jankowice, Karniowice, Kąty, Kościelec, Kwaczała, Libiąż Mały, Libiąż Wielki, Luszowice, Mętków, Młoszowa, Moczydło, Myślachowice, Olszyny, Piła Kościelecka, Płaza, Płoki, Pogorzyce, Rozkochów, Siersza, Trzebinia miasto, Trzebinia wieś, Trzebionka, Wodna, Wygiełzów, Zagórze, Źródła, Żarki.
Okręg Jaworzno obejmował gminy: Byczyna, Ciężkowice, Dąb, Dąbrowa, Długoszyn, Jaworzno, Jeleń, Szczakowa.
W okręgu Krzeszowice znajdowały się gminy: Alwernia, Brodła, Brzezinka, Czatkowice, Czerna, Dubie, Filipowice, Frywałd, Grojec, Krzeszowice, Lgota, Miękinia, Mirów, Młynka, Nawojowa Góra, Niegoszowice, Nielepice, Nieporaz, Nowagóra, Okleśna, Ostrężnica, Paczółtowice, Pisary, Podłęże, Poręba Żegoty, Psary, Radwanowice, Regulice, Rudawa, Rudno, Sanka, Siedlec, Tęczynek, Wola Filipowska, Zalas, Zbik, Żary.
Po drugiej wojnie światowej stopniowo kolejne miejscowości odłączane były od powiatu chrzanowskiego, aż w 1975 roku, podzielono je między trzy województwa: krakowskie, katowickie i bielskie. W 1999 roku przywrócono podział administracyjny na powiaty jednak w granice powiatu chrzanowskiego weszła około połowa dawnych miejscowości.


7 listopada 2011 r.
Mirosława Starzycka


Bibliografia:

  • FILIMOWSKI, Mieczysław. Zarys organizacji władz terenu. [w:] Ziemia chrzanowska i Jaworzno. red. Bronisław Ferens [i in.]. Kraków: wydawnictwo Literackie, 1969, s. 498 s.
  • POLACZEK, Stanisław. Powiat chrzanowski w W. Ks. Krakowskiem. Monografia Historyczno-Geograficzna. Wyd. 2 rozsz. Chrzanów: Rada Powiatowa Chrzanów, 1914. 307 [1] s.
  • Powiat chrzanowski : informator 2006-2007. Kraków : Krajobrazy, 2005, s. 220 ISBN: 83-922-027-1-6
  • Ustawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych (Dz.U. 2003 nr 166 poz. 1612)
  • Główny Urząd Statystyczny. Bank Danych Lokalnych. <www.stat.gov.pl/bdl>. 2011.[dostęp 7 listopada 2011]. Dostępny w Internecie: http://www.stat.gov.pl/bdl/app/dane_cechter.display?p_id=217460&p_token=0.020424549291713223