Ć
 
 
E
 
 
 
 
I
 
 
 
 
Ł
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
X
 
 
 
Ź
 
Hasła szersze: TG "Sokół"
Hasła węższe: 
Brak
Hasło główne: Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Trzebini

Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Trzebini

 

Na terenie obecnej gminy Trzebinia pierwszy oddział Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” powstał w 1904 roku w Sierszy-Wodnej. Natomiast w Trzebini TG „Sokół” powstał w 1907 roku, a jego założycielami byli m.in.: Paweł Bębenek, Karol Błachut, Jan Ceremuga, Kazimierz Dobrzyński, hr. Edward Mycielski, Kazimierz Nawrocki, Karol Rudolphi i Wacław Skórkowski. W 1911 roku „Sokół” w Trzebini liczył 89 członków, w tym 18 umundurowanych. Początkowo działał on w wynajętych pomieszczeniach w dawnej fabryce obrabiania kamieni do zegarków ale szybko podjęto działania w celu wybudowania własnej sokolni. Grunt pod siedzibę podarował Towarzystwu hr. Andrzej Potocki, a fundusze na budowę zbierano podczas imprez patriotycznych z okazji obchodów, rocznic i świąt narodowych. Ostatecznie Towarzystwo przeniosło się do nowej siedziby w 1912 roku. 
Po wybuchu I wojny światowej i utworzeniu Legionów, naczelne władze Towarzystwa ogłosiły mobilizację ochotników. Trzebińska organizacja, w odpowiedzi na apel, wysłała Drużynę Polową złożoną z 33 ochotników pod dowództwem Stanisława Kuzieli, która weszła w skład 8 kompanii II Pułku Legionów. Drużyna z Trzebini brała udział w walkach Węgrzech oraz w Bukowinie i Besarabii. Ostatecznie jej członkowie zostali internowani w Marmaros-Siget. Z okazji trzydziestolecia istnienia Sokoła w Trzebini, w siedzibie związku została wmurowana tablica pamiątkowa dla uczczenia trzebińskich Legionistów. Tablica podczas II wojny światowej została schowana, z obawy przed zniszczeniem przez okupanta i na swoje dawne miejsce powróciła po latach, po gruntownej restauracji. 
W pierwszych latach po wojnie, z uwagi na chaos organizacyjny i ubytki w kadrze, sokola działalność przeżywała kryzys. Ożywienie nastąpiło dopiero w 1925 roku, kiedy wyłoniono nowy zarząd.  Drugą połowę lat 20. charakteryzował wyraźny wzrost liczebności oraz rozszerzanie działalności poprzez organizowanie kolejnych sekcji. W 1928 roku zanotowano 272 członków Sokoła, z czego 59 stanowiły kobiety. W tym też roku organizacji nadano sztandar, który został poświęcony podczas hucznych uroczystości, które przyciągnęły rzesze mieszkańców i przyczyniły się do wzrostu popularności Sokoła. W ramach Towarzystwa działały w tym czasie liczne sekcje: lekkoatletyczna, kolarska, orkiestra dęta, mandolinowa, chór mieszany oraz kółko dramatyczne. Silną pozycję w strukturze gniazda zajmowały sporty zespołowe. Członkowie „Sokoła” brali z powodzeniem udział w zlotach podokręgu chrzanowskiego i innych imprezach sportowych– tylko lekkoatleci na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych zyskali 30 trofeów. Od połowy lat 30. działalność zewnętrzna Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Trzebini wyraźnie osłabła, a jego członkowie skupili się na organizowaniu imprez o charakterze kulturalnym i oświatowym. Powodem tego była konkurencja innych organizacji powołanych do życia w dwudziestoleciu międzywojennym, które działały na polu kultury fizycznej jak Związek Strzelecki, Stowarzyszenie Młodzieży Robotniczej „Siła” czy OM TUR, a także, zwłaszcza od 1924 roku – ZHP.
Po II wojnie światowej działalność sokola na terenie Trzebini nie odrodziła się, a w dawnej siedzibie Towarzystwa otwarto „Kino Wolność”, a następnie „Muza”, które działa po dziś dzień pod inną nazwą – nawiązująca do pierwotnej funkcji budynku - „Sokół”.

 

13 lipca 2011 r.
Mirosława Starzycka

 

Bibliografia:

  • KOSTKA, Andrzej, PISKORZ, Jolanta (oprac.). Trzebińskie historie. Trzebinia : Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury Sportu i Rekreacji, 2008. Rozdz. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Trzebini, s. 41-49
  • NOWAKOWSKI, Andrzej. Zarys dziejów gniazda „Sokoła” w Trzebini w latach 1918-1939. W: Miscellanea z dziejów kultury fizycznej. Praca zbiorowa pod red. Andrzeja Nowakowskiego i Stanisława Zaborniaka. Rzeszów: Podkarpackie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej, 2003, s. 42-51