Ć
 
 
E
 
 
 
 
I
 
 
 
 
Ł
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
X
 
 
 
Ź
 
Hasła szersze: TG "Sokół"
Hasła węższe: 
Brak
Hasło główne: Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Jaworznie

Towarzystwo Gimnastyczne Sokół w Jaworznie

 

Gniazdo Sokoła w Jaworznie powstało stosunkowo wcześnie, bo w 1894 roku. W chwili powstania organizacja liczyła 60 członków. W kolejnych latach, głównie ze względu na brak sali gimnastycznej, jej działalność rozwijała się słabo, a liczba członków spadała. Dopiero w XX wieku po wybudowaniu własnej sokolni nastąpiło wyraźne ożywienie. Członkowie Sokoła wywodzili się głównie z kadry kierowniczej kopalń i innych zakładów pracy oraz grup robotniczych, co odróżniało wyraźnie jaworznicką organizację od innych gniazd w Galicji, gdzie większość członków pochodziła ze sfer urzędniczych i ziemiaństwa. Pierwszym znanym z nazwiska prezesem Sokoła był Wacław Damski. Później funkcję tą sprawowali koleni burmistrzowie miasta, co świadczy o znaczeniu organizacji w życiu społecznym Jaworzna.
Wspomniana już budowa własnej siedziby była priorytetem dla jaworznickiego Sokoła od początku powstania. Jednakże wyraźny postęp w tej sprawie zanotowano gdy Rada miejska podarowała organizacji działkę w powstającym centrum miasta, przy szkole powszechnej. W 1906 roku poświęcono kamień węgielny pod nowy budynek, a już od 1907 roku odbywały się w nim zajęcia. W piętrowym gmachu mieściły się: sala gimnastyczna, biblioteka i czytelnia, pomieszczenia administracyjne oraz sala do prób chóru. Budynek jak na ówczesne czasy był bardzo nowoczesny - posiadał instalację elektryczną.
Sokół oprócz zajęć gimnastycznych prowadzonych wśród druhów i druhen udostępniał również nieodpłatnie swoją salę dzieciom z pobliskiej szkoły. Gniazdo prowadziło także działalność kulturalną organizując wieczorki, imprezy, rocznice, czy zabawy taneczne. Od 1898 roku działał chór, po wybudowaniu sokolni biblioteka i czytelnia prasy, a także amatorski teatr.
Przed I wojną światową gniazdo, ze względu na położenie przy granicy z zaborem rosyjskim i Śląskiem, odgrywało ważną rolę w budowaniu ruchu sokolego poza Galicją. Jaworzno było bazą dla sokołów okręgu śląskiego, którzy w Szczakowej organizowali swoje zloty, a do ćwiczeń wynajmowano im salę gimnastyczną w przygranicznym Jęzorze. Ponadto druhowie i druhny z Zagłębia Dąbrowskiego brali udział w imprezach organizowanych w mieście.
    W wyniku narastających antagonizmów i wyraźnego dążenia do konfliktu w Europie, organizacja sokola rozpoczęła działania o charakterze paramilitarnym. W Jaworznie tego typu działalność rozpoczęła się już w 1911 roku, kiedy zaczęto organizować w okręgu krakowskim tzw. zloty doraźne, które przypominały manewry wojskowe. Od 1913 roku działała tutaj  Stała Drużyna Polowa, której zadaniem były szkolenia wojskowe. Po wybuchu wojny na front wyszły dwa oddziały sokole – łącznie 104 ochotników, którzy walczyli w II Brygadzie Legionów Polskich na froncie karpackim.
    Jaworznicki Sokół wznowił zawieszoną, na czas I wojny światowej, działalność. Oprócz tradycyjnej już gimnastyki poświęcono więcej uwagi innym dyscyplinom sportowym. Kontynuowana była także działalność kulturalna i pomimo dużej konkurencji ze strony innych organizacji, które masowo powstawały w dwudziestoleciu międzywojennym, siedziba Sokoła nadal tętniła życiem. Idąc z duchem czasu, wiosną 1920 roku w sokolni otworzono pierwsze w mieście kino, które działało przez cały okres międzywojnia. W sierpniu 1939 roku odbyła się ostatnia - jak się miało okazać - organizowana przez TG Sokół uroczystość, podczas której  dokonano wmurowania tablicy upamiętniającej ochotników z 1914 roku.
II wojna światowa przerwała działalność organizacji, której struktur nie odbudowano już w nowych powojennych warunkach politycznych. W dawnej sokolni utworzono Miejski Dom Kultury, a po 1989 rok siedzibę Miejskiego Centrum Kultury i Sportu.

 

1 sierpnia 2011 r.
Mirosława Starzycka

 

Bibliografia:

  • LEŚ-RUDNICKA, Maria. Historia Towarzystwa Gimnastycznego Sokół w Jaworznie. Jaworzno: Miejskie Centrum Kultury i Sportu w Jaworznie. Jaworzno: Miejskie Centrum Kultury i Sportu w Jaworznie, 2006. 78 s.