Ć
 
 
E
 
 
 
 
I
 
 
 
 
Ł
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
X
 
 
 
Ź
 
Hasła szersze: TG "Sokół"
Hasła węższe: 
Brak
Hasło główne: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Chrzanowie

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” w Chrzanowie

 

Gniazdo Sokoła w Chrzanowie powstało w 1897 roku i weszło w skład Okręgu I Krakowskiego, a po zmianach organizacyjnych od 1910 także do dzielnicy chrzanowskiej (razem z Brzeszczami, Jaworznem, Oświęcimiem, Sierszą, Szczakową i Trzebinią). Do I wojny światowej było jednym z najliczniejszych gniazd w ówczesnej Galicji Zachodniej. Pod koniec pierwszego roku działalności Towarzystwo posiadało 60 członków, jednak ruch ćwiczebny rozwijał się słabo, czego głównym powodem był brak odpowiedniej sali. Dlatego też poczyniono starania o wynajem sali gimnastycznej w gimnazjum w zamian za bezpłatne lekcje gimnastyki dla uczniów. Od tamtego czasu, nawet po przeniesieniu się do własnego budynku, rytm zajęć prowadzonych praz Sokół zbieżny był z cyklem roku szkolnego, a druhowie prowadzili ćwiczenia gimnastyczne dla uczniów męskiej i żeńskiej szkoły powszechnej, gimnazjum i od 1906 roku również dla szkoły zawodowej. Oprócz zajęć fizycznych Sokół zajmował się działalnością kulturalno- oświatową, która wyraźnie zintensyfikowała się po wybudowaniu własnej siedziby. Organizowano wykłady powszechne z historii i literatury, wieczorki sokole, jeden z niewielu w Galicji kurs esperanto i liczne uroczystości, a od 1912 roku otwarto kino Sokół. Chrzanowscy druhowie brali także czynny udział w zlotach i innych imprezach Towarzystwa. W 1911 roku odbył się w Chrzanowie zlot doraźny Okręgu I Krakowskiego podczas których przeprowadzono ćwiczenia z taktyki wojskowej, a główne uroczystości odbyły się na chrzanowskim rynku. Od 1909 roku chrzanowski Sokół prowadził, obok innych zajęć, ćwiczenia wojskowe. W latach 1913-1914 przy chrzanowskim gnieździe istniała Stała Drużyna Sokola, w której skład wchodziły plutony z Chrzanowa i Oświęcimia, oraz zastępy z Brzeszcz, Osieka i Zatora
Najpoważniejszą inwestycją Towarzystwa była budowa własnej sokolni. Jej inicjatorem był Rajmund Scholze, naczelnik i honorowy członek Sokoła w Chrzanowie. W 1902 roku zakupiono parcelę od Henryka Loevenfelda na ówczesnej ulicy św. Małgorzaty., na której w 1906 roku stanął budynek Sokoła. W kolejnych latach dokupiono jeszcze trzy działki, a w 1913 roku dobudowano piętro. Pod względem architektonicznym był to jeden z najbardziej reprezentacyjnych budynków w Chrzanowie, z typową dla ówczesnych galicyjskich miast architekturą, która została przekształcona przez liczne późniejsze przebudowy. Po II wojnie światowej budynek służył miejscowym sportowcom oraz TKKF, później mieścił się w nim hotel i sala gimnastyczna. Obecnie jest on siedzibą chrzanowskich organizacji i stowarzyszeń pozarządowych, a salę gimnastyczną przekształcano na salę koncertowo-balową.
Zwieńczeniem działalności Sokoła przed I wojną światową było poświęcenie sztandaru w 1912 roku – była to jedna z większych uroczystości w dziejach miasta. Sztandar ten niestety został zarekwirowany i zniszczony przez UB w 1947 roku.
Po wybuchu I wojny światowej rozpoczęła się koncentracja chrzanowskich sokołów w Sierszy pod dowództwem inż. Witolda Cieślińskiego, którzy utworzyli 8 kompanię II pułku piechoty Legionów. Ogółem z powiatu chrzanowskiego poszło do Legionów 250 osób. W 1937 roku w budynku Sokoła wmurowano tablicę upamiętniającą druhów walczących w 1914 roku, Obecnie, po renowacji, znajduje się ona w chrzanowskim Muzeum.
W okresie międzywojennym chrzanowski Sokół kontynuował swoją działalność. Zgodnie ze sprawozdaniem z walnego zgromadzenia z 1932 roku w gnieździe istniały oddziały: druhów, druhen, dorostu męskiego, dorostu żeńskiego, dzieci członków Skoła, starszych druhen, a także sekcje: gier sportowych, lekkoatletyczna, strzelecka, ćwiczących przodowników, mandolinistów i narciarska. Organizacja w tym czasie liczyła 290 członków, w tym 74 kobiety. Oprócz ćwiczeń gimnastycznych odbywających się dwa razy w tygodniu oddziały brały udział w występach publicznych i pokazach gimnastycznych organizowanych przez gniazda z podokręgu chrzanowskiego, czy uroczystościach państwowych. Organizowano również wycieczki, kursy narciarskie, a na boisku w okresie zimowym urządzano ślizgawkę, z której dochody przeznaczano na utrzymanie organizacji. W 1930 roku wybudowano strzelnicę, na której odbywały się zawody strzeleckie. W budynku, jak przed wojną, działało kino oraz biblioteka sokola. Wraz z wybuchem II wojny światowej działalność ruchu sokolego została przerwana i po jej zakończeniu, w nowych warunkach politycznych, nie została wznowiona.

 

14 lipca 2011 r.
Mirosława Starzycka


Bibliografia:

  • NOWAKOWSKI, Andrzej. Szkice z dziejów „Sokoła” w Chrzanowie przed I wojną światową (1897-1914). W: NOWAKOWSKI, Andrzej (red.). Szkice z dziejów kultury fizycznej na pograniczu śląsko-małopolskim do roku 1939. Wadowice: Podkarpackie Towarzystwo Naukowe Kultury Fizycznej, 2002. s. 24-39
  • WARTALSKI, Mateusz. Chrzanowski „Sokół” (VIII). Przełom. Maj 1997, nr 21 , s. 10



Hasło bibliografii regionalnej: Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” (Chrzanów)