Ć
 
 
E
 
 
 
 
I
 
 
 
 
Ł
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
X
 
 
 
Ź
 

Związek Harcerstwa Polskiego – Chorągiew Śląska. Hufiec Chrzanów

 

Pierwsza drużyna harcerska powstała, z inicjatywy Aleksandra Szolce, w 1920 roku przy Gimnazjum im. St. Staszica. Drużyna za patrona przyjęła Tadeusza Kościuszkę.  W następnym roku do gimnazjum trafili dwaj nauczyciele – Tadeusz Gdula i Zdzisław Krawczyński, którzy odegrali ważną rolę w rozwoju ruchu harcerskiego w Chrzanowie. Od początku powstania aż do wybuchu II wojny światowej ruch harcerski na ziemi chrzanowskiej rozwijał się prężnie. W latach 20-tych i 30-tych powstały kolejne drużyny przy gimnazjum, przy Szkole powszechnej Nr 2, ,  a także od lat 30-tych przy fabryce „Fablok” oraz stacji kolejowej PKP. Chrzanowscy harcerze organizowali w tym czasie liczne obozy i kolonie dla zuchów, a także brali udział w ogólnopolskich i międzynarodowych spotkaniach skautów.
W lecie 1939 roku, w atmosferze narastającego zagrożenia wybuchem wojny, harcerze i harcerki intensywnie szkolili się w zakresie obronności, łączności i służby sanitarnej. Z rozkazu Głównej Kwatery harcerstwa utworzono dwie drużyny Harcerskiego Pogotowia Wojennego (Bojowego) oraz drużynę sanitariuszek. W czasie pierwszych dni wojny harcerze udzielali pomocy rannym w czasie bombardowań, pełnili dyżury przy zagrożonych bombardowaniem obiektach i jako gońcy na poczcie.  3  września, dzień przed wejściem wojsk niemieckich, harcerze ewakuowali się z Chrzanowa. Po dotarciu do Lwowa wstąpili do nowopowstałej harcerskiej Drużyny Obrońców Lwowa. W listopadzie 1939 roku powołano w Krakowie Konspiracyjną Komendę Chorągwi. Instruktorem w rejonie Chrzanowa został phm. Zanon Zwarycz. Ustanowiona granica administracyjno – celna  Generalnego Gubernatorstwa uniemożliwiła kontakty z Kwaterą w Krakowie co spowodowało przerwanie działalności konspiracyjnej. Po nieudanej próbie wznowienia zorganizowanego harcerskiego ruchu oporu w 1940 roku dh Tadeusz Pachowicz podjął decyzję o samodzielnym działaniu i zorganizowaniu „Harcerskich Oddziałów Bojowych” (HOB), które zostały podporządkowane placówce AK w Regulicach-Alwerni. Do zadań HOB należały m.in. przewożenie broni i amunicji, kolportowanie wydawnictw podziemnych, organizowanie pomocy dla rodzin poszkodowanych, zbieranie informacji o jednostkach niemieckich kwaterujących w Chrzanowie, przeprowadzanie jeńców wojennych i zbiegłych więźniów z obozów koncentracyjnych do Generalnego Gubernatorstwa. Harcerskie Oddziały Bojowe rozwiązano w lutym 1945 roku co było następstwem rozwiązania Armii Krajowej. Tablicę upamiętniającą partyzancką działalność chrzanowskich harcerzy odsłonięto w 1994 roku w kościele parafialnym pod wezwaniem Matki Boskiej Ostrobramskiej w Chrzanowie.
W 1945 roku reaktywowano ruch harcerski na ziemi chrzanowskiej – powołane zostały osobne hufce w Chrzanowie, Trzebini i Krzeszowicach. Od marca do maja tego roku zorganizowano sześć drużyn harcerek, pięć gromad zuchowych dziewcząt, dwanaście drużyn harcerzy i sześć gromad zuchowych chłopców, Harcerski Klub Wodny i Harcerski Klub Sportowy.  Przez pięć lat po wojnie harcerstwo w Chrzanowie notowało szybki rozwój, który został zatrzymany w 1950 przez decyzję władz ludowych o rozwiązaniu Związku Harcerstwa Polskiego. Do reaktywacji ZHP w Chrzanowie doszło w 1956 roku za sprawą byłych instruktorów i harcerzy. Powstała Komenda Hufca Chrzanów o zasięgu powiatowym oraz dwa podhufce w Trzebini i Krzeszowicach i drużyny harcerskie z Libiąża. Na terenie podległym Hufcowi Chrzanów działał również  prężny ośrodek drużyn harcerskich w Chełmku.  Już po 4 latach działalności, w 1959 roku, w  struktura Hufca obejmowała 84 drużyny harcerskie, 36 drużyn zuchowych i 165 instruktorów.  W 1961 w wyniku reorganizacji zlikwidowano podhufce w Trzebini i Krzeszowicach czego skutkiem było odejście wielu instruktorów.
W latach 60-tych i w pierwszej połowie 70-tych chrzanowski Hufiec  był największym hufcem w Polsce i liczył blisko 15 tysięcy członków. Oprócz tradycyjnych obozów, zgrupowań i akcji letnich organizowano również szkolenia dla drużynowych i zastępowych oraz imprezy artystyczne tj. Festiwal Zespołów Artystycznych Hufca, Festiwal Piosenki Harcerskiej czy odbywające się w latach 1975-1981 harcerskie Spotkania Artystyczne, w których udział brały drużyn Komendy Chorągwi krakowskiej, katowickiej i bielskiej.  W wyniku nowego podziału administracyjnego Polski w 1975 roku hufiec Chrzanów rozpadł się na 6 osobnych hufców: Alwernia, Chełmek, Chrzanów, Krzeszowice, Libiąż i Trzebinia.
Od lat 90-tych harcerstwo w Chrzanowie przeżywało regres. W tym trudnym okresie funkcję komendanta pełnił hm. Marian Pałczyński. W 2003 roku przyjęta została strategia dla hufca zakładająca aktywizację instruktorów i pomnażanie gromad zuchowych.
Hufiec Chrzanów obejmuje obecnie gminę Chrzanów i Babice, liczy 4 gromady zuchowe oraz 12 drużyn harcerskich. Od 1984 roku stałym miejscem obozowania harcerzy podczas akcji letnich jest Szary Dwór. Organizowane są również nieobozowe akcje tj. Zima w Mieście i Harcerska Akcja Lato dla dzieci pozostających w czasie wakacji i ferii w Chrzanowie. Od 2007 roku ZHP Chrzanów jest także organizatorem zbiórki pieniędzy podczas Wielkiej Orkiestry  Świątecznej Pomocy. Harcerze wydają również gazetkę programowo-metodyczną „Studnia”. Od 2007 roku komendantem jest Wojciech Marzec. W 2009 roku przy komendzie Hufca powstał Harcerski Klub Ratowniczy „R1”, w ramach którego młodzież do 16 do 26 lat uczy pierwszej pomocy i prowadzi pokazy oraz prezentacje dla mieszkańców powiatu chrzanowskiego.

www.chrzanow.zhp.pl/www/
www.hkr-r1.pl

 

21 października 2011 r.
Mirosława Starzycka

 

Bibliografia:

 

  • 70 lat Związku Harcerstwa Polskiego Ziemi Chrzanowskiej 1920-1990. Chrzanów: [b.w.], 1990. 40 s.
  • Pod znakiem lilijki.  Przełom, 2002, nr 31, s. 30
  • Przełom 1997 -  z teczki
  • MIKŁAS, Anna.  Orzełek i lilijka. Przełom, 2001, nr 46, s. 18
  • KASPRZYK, Anna. Róbmy swoje. Przełom, 2003, nr 46, s. 19
  • PAŁCZYŃSKI, Marian. 25 lat w Szarym Dworze. Kronika Chrzanowska, 2008, nr 155, s. 20-21
  • Harcerski Klub Ratowniczy R1.O Nas.[on-line].[ dostęp: 26 maja 2011]. Dostępny w Internecie
  • < http://www.hkr-r1.pl/tresc_show.php?id=1 >.


Bibliografia regionalna: Związek Harcerstwa Polskiego. Hufiec (Chrzaów)