Ć
 
 
E
 
 
 
 
I
 
 
 
 
Ł
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
X
 
 
 
Ź
 
Hasła szersze: Kultura i oświata
Hasła węższe: 
Brak
Hasło główne: Biblioteki

Biblioteki


Biblioteka jest instytucją pełniącą funkcje społeczne (badawcze, edukacyjne, kulturalne, rekreacyjne) przez gromadzenie, opracowanie i udostępnianie zbiorów oraz informowanie o nich.
Ze względu na funkcje społeczne wyróżnia się biblioteki: naukowe, fachowe, powszechne (publiczne) oraz szkolne i pedagogiczne. Sieć bibliotek naukowych w Polsce obejmuje Bibliotekę Narodową, biblioteki uczelni wyższych i Państwowej Akademii Nauk, biblioteki centralnych urzędów państwowych, instytutów i towarzystw naukowo-badawczych oraz inne, uznane za naukowe na podstawie specjalnych aktów prawnych. Z kolei biblioteki fachowe mieszczą się przy zakładach pracy i często połączone są z ośrodkami informacji naukowo-bibliotecznej. W szkołach natomiast funkcjonują biblioteki szkolne. Biblioteki pedagogiczne służą kształceniu i doskonaleniu pracowników pedagogicznych oraz pedagogizacji społeczeństwa. Biblioteki powszechne mają najszerszy zasięg i w Polsce podporządkowane są administracji terenowej. Obejmują one biblioteki wojewódzkie, powiatowe, gminne, miejskie, miejsko-gminne, filie biblioteczne i punkty biblioteczne. W roku 2009 w Polsce działało 9 861 placówek bibliotecznych różnego typu, wśród których biblioteki publiczne, mające status biblioteki głównej, stanowiły 26,5%, filie biblioteczne - 56,5%, filie dla dzieci - 2,1%, natomiast punkty biblioteczne - 14,9%.
Ze względu na zakres tematyczny zbiorów biblioteki możemy podzielić na specjalistyczne i ogólne, a biorąc pod uwagę zasięg oddziaływania, na narodowe i regionalne.
Historia bibliotek sięga III w p.n.e. Najbardziej znane były książnice prywatne faraonów. Jednak dopiero w Starożytnej Grecji i Rzymu wykształciły się biblioteki organizowane dla potrzeb nauki mające charakter publiczny. Średniowiecze przyniosło z kolei rozwój bibliotek klasztornych i kościelnych. Nowa faza rozwoju bibliotek związana jest z wynalezieniem druku. W Odrodzeniu zaczęły powstawać liczne biblioteki słynnych humanistów, możnowładców i duchownych oraz biblioteki mieszczańskie. W kolejnych stuleciach prywatne biblioteki stawały się ogólnodostępne, powstawały biblioteki uniwersyteckie, a dzięki sekularyzacji dóbr kościelnych wzbogacały się księgozbiory publicznych książnic. Zmiany te spowodowały ugruntowanie się roli biblioteki jako narzędzia społecznego wychowania. Jedną z największych na świecie i jedną w pierwszych w Europie, która pełniła funkcję biblioteki narodowej była Biblioteka Załuskich w Warszawie, nosząca imię swoich fundatorów. Po utracie niepodległości przez Polskę ocalałe księgozbiory udostępniane były w bibliotekach fundacyjnych, rodowych i emigracyjnych. Nadal funkcjonowały biblioteki uniwersyteckie oraz książnice prowadzone przez towarzystwa naukowe i instytucje społeczne działające w zaborach.
Dopiero jednak na przełomie XIX i XX wieku w wyniku drugiej rewolucji przemysłowej, związanej z gwałtownym rozwojem nauki, biblioteki uzyskały rangę instytucji społeczno-kulturalnych o charakterze publicznym. Zróżnicowały się typy i funkcje bibliotek, rozwinęła się także sieć bibliotek powszechnych. Od połowy XIX wieku zaczęło powstawać prawodawstwo regulujące działanie bibliotek. Wielokrotnie powiększyły się księgozbiory, dzieląc się jednocześnie wg kryterium tematycznego, co spowodowało rozwój bibliotek specjalistycznych. Po odzyskaniu niepodległości polskie biblioteki nie doczekały się, aż do wybuchu II wojny światowej, regulacji prawnych normujących ich działanie. Nastąpiło to dopiero po 1945 roku. Powojenna, powszechna industrializacja, demokratyzacja dostępu do kultury oraz rozwój zróżnicowanych form kształcenia oraz związany z nimi wzrost produkcji wydawniczej spowodowały powiększenie się zbiorów bibliotecznych i rozszerzenie współpracy między bibliotekami oraz zwiększenie zakresu świadczonych usług. Dzięki komputeryzacji oraz wprowadzeniu Internetu biblioteki łączą się obecnie w sieci informatyczne, co znacząco ułatwia czytelnikom korzystanie ze zbiorów. Kształt bibliotekarstwa polskiego po 1989 roku określa ustawa z dnia 27 czerwca 1997 roku o bibliotekach oraz jej nowelizacje.

 

9 grudnia 2011 r.
Mirosława Starzycka

 

Bibliografia:

  • GACA-DĄBROWSKA, Zofia. Biblioteka [w:] Wielka Encyklopedia PWN. T. 4. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001, s. 12-15
  • ROMAŃSKA, Anna. Biblioteka [w:] Encyklopedia współczesnego bibliotekarstwa polskiego. kom. red. Karol Głombiowski, Bolesław Świderski, Helena Więckowska. Wrocław: Zakład Narodowy imienia Ossolińskich, 1976. s. 32-33
  • Kultura w 2009 r. Informacje i opracowania statystyczne. [on – line]. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010. [dostęp 9 grudnia 2011 r.]. Biblioteki publiczne i czytelnictwo w bibliotekach publicznych, s, 54-82 Dostępny w Internecie: http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/PUBL_kts_kultura_w_2009.pdf.  ISSN 1506 ‐ 4360